शव छैन, तर प्रश्नहरू जीवित छन्: ममता काफ्ले भट्टको खोजीमा दुई वर्षदेखिः

भर्जिनिया, अमेरिका  नोभेम्बर २ ,

 एउटा परिवारका लागि आफ्नी छोरीको पर्खाइ कहिल्यै सकिएको छैन । आमाको मनमा छोरी फर्केर आउने आशा अझै बाँकी छ । तर अमेरिकाको भर्जिनियामा नेपाली नर्स ममता काफ्ले भट्ट बेपत्ता भएको दुई वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि उनको अवस्था अझै रहस्यमै छ । न उनको शव फेला परेको छ , न परिवारले उनको अन्तिम अवस्थाबारे चित्त बुझ्दो जवाफ पाएको छ ।

अमेरिकाको ममता सामान्य जीवन बाँचिरहेकी एक नेपाली नर्स थिइन् । बिरामीको सेवामा समर्पित उनको जीवन अचानक यसरी अनिश्चिततामा हरायो कि परिवार, आफन्त र नेपाली समुदाय आजसम्म पनि त्यस घटनाको उत्तर खोजिरहेका छन् ।

उपलब्ध समाचार विवरणअनुसार ममता सन् २०२४ जुलाई २७ मा अन्तिम पटक काममा देखिएकी थिइन्। जुलाई २९ मा नेपालमा रहेकी आमासँग भिडियो कल भएको उनको अन्तिम सम्पर्कका रूपमा उल्लेख गरिएको छ । त्यसपछि उनी सम्पर्कविहीन भइन् ।

परिवार र चिनजानका व्यक्तिहरूमा चिन्ता बढ्दै गएपछि अगस्ट २ मा प्रहरी उनको घर पुगेको थियो । अगस्ट ५ मा उनी हराएको औपचारिक जानकारी दिइयो । अनुसन्धान अघि बढ्दै जाँदा उनका श्रीमान् नरेश भट्टलाई अगस्ट २२, २०२४ मा पक्राउ गरियो ।

त्यसपछि यो घटना केवल एक महिला बेपत्ता भएको प्रकरणमा सीमित रहेन । ममता कहाँ छिन् ? उनीमाथि के भयो ? यदि उनको मृत्यु भएको हो भने त्यसको सत्यता के हो ? यस्ता प्रश्नले घटनालाई अझ गम्भीर बनाउँदै लगे।

ममता बेपत्ता भएको दुई वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि उनको शव फेला परेको छैन । परिवारका लागि यो पीडाको सबैभन्दा कठिन पक्ष हो ।

अमेरिकी अभियोजन पक्षले नरेश भट्टविरुद्ध पहिलो तहको हत्या, शव लुकाउने तथा मृत शरीरको अपमान गर्ने अभियोगसम्बन्धी मुद्दा अघि बढाएको छ । तर यी अभियोग अदालतमा प्रमाणित हुन बाँकी छन्

अक्टोबर २०२६ मा सुरु भएको सुनुवाइका क्रममा अभियोजन पक्षले फरेन्सिक परीक्षण, रगतका नमुना, मोबाइल फोनको विवरण र सवारीसाधनको अवस्थिति तथ्याङ्कलाई प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको समाचारमा उल्लेख छ । अक्टोबर २७ मा सुनुवाइका क्रममा एउटा आरिसा काट्ने उपकरणमा भेटिएको रगत ममताको हुन सक्ने फरेन्सिक विशेषज्ञले बताएका थिए । अर्को दिन एफबीआईका विशेषज्ञले मोबाइल फोन र नरेशको टेस्ला गाडीको अवस्थिति तथ्याङ्कबारे पनि अनुसन्धान भैइरहेको बताएको छ ।

यी विवरण अभियोजन पक्षले प्रस्तुत गरेका प्रमाण हुन्। तिनको अर्थ र विश्वसनीयता अदालतले समग्र प्रमाणका आधारमा मूल्याङ्कन गर्नेछ।

ममतामाथि कथित अपराध किन भयो भन्ने प्रश्नको निश्चित उत्तर सार्वजनिक रूपमा स्थापित भइसकेको छैन। अनुसन्धान र अदालतमा प्रस्तुत प्रमाणले घटनाको क्रम बुझाउन सहयोग गर्न सक्छन्, तर उद्देश्य वा कारणबारे अनुमानलाई सत्यका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उचित हुँदैन।

अदालतको मुख्य प्रश्न आरोप कसले लगायो भन्ने मात्र होइन, प्रस्तुत प्रमाणले के पुष्टि गर्छ भन्ने हो। शव नभेटिए पनि हत्या मुद्दा चल्न सक्छ; तर अभियोजन पक्षले ममताको मृत्यु भएको, उनको मृत्यु गैरकानुनी रूपमा भएको र त्यसमा अभियुक्तको संलग्नता रहेको कुरा उचित कानुनी मापदण्डअनुसार प्रमाणित गर्नुपर्छ।

ममता काफ्ले भट्टको घटनाले एउटा परिवारलाई अनिश्चितताको गहिरो पीडामा राखेको छ। आफ्नी छोरीको अवस्था थाहा पाउने, घटनाको सत्यता बुझ्ने र न्यायको निष्कर्ष देख्ने चाहना परिवारका लागि कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने कुरा सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।

तर भावनात्मक पीडाले मात्र अदालतको फैसला निर्धारण गर्दैन । प्रमाण, निष्पक्ष सुनुवाइ र कानुनी प्रक्रियाले नै अन्तिम निष्कर्ष तय गर्नुपर्छ।

ममता जीवित छिन् कि छैनन् भन्ने प्रश्नको उत्तर, उनको अवस्थाबारे ठोस जानकारी र घटनाको पूर्ण सत्य अझै सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट हुन बाँकी छ । अदालतको प्रक्रिया अघि बढिरहँदा परिवार र नेपाली समुदायको अपेक्षा एउटै छ  ।

ममतासम्बन्धी हत्याको मुद्दा अमेरिकाको भर्जिनियामा चलिरहेको हुँदा मुख्य आपराधिक अभियोजन र सजायको निर्धारण अमेरिकी कानुनअनुसार हुन्छ । नेपालका कानुनको उल्लेख गर्दा त्यसले स्वतः अमेरिकी अदालतको प्रक्रियालाई प्रतिस्थापन गर्छ भन्ने अर्थ लगाउन मिल्दैन । तर नेपाली नागरिकको खोजतलास, परिवारलाई सहायता, कूटनीतिक समन्वय र आवश्यक कानुनी सहजीकरणका लागि नेपालसँग संस्थागत बाटाहरू छन् ।

नेपालको संविधानमा अपराधपीडितलाई आफू सम्बन्धित अनुसन्धान तथा मुद्दाको कारबाहीबारे जानकारी पाउने र कानुनअनुसार न्याय, सामाजिक पुनःस्थापना तथा क्षतिपूर्ति पाउने हक सुनिश्चित गरेको छ । यस प्रावधानको आधारमा नेपालमा रहेका ममताका परिवारले सम्बन्धित नेपाली निकायसँग जानकारी, सहायता र सहजीकरणको माग गर्न सक्छन् ।

ममता हराएको प्रारम्भिक घटनामा खोजतलासको विषय उठे पनि अहिले मुद्दा अदालतमा पुगिसकेको अवस्थामा नेपाल सरकारले परिवारलाई निरन्तर कन्सुलर सम्पर्क, आधिकारिक सूचना र आवश्यक समन्वय उपलब्ध गराउन पहल गर्न सक्छ।

नेपालको पारस्परिक कानुनी सहायता ऐन, २०७० ले कानुनी सर्त पूरा भएका अवस्थामा विदेशी मुलुकसँग प्रमाण, कागजात, सूचना वा व्यक्तिको उपस्थितिसम्बन्धी सहायता आदानप्रदान गर्ने प्रक्रिया व्यवस्था गरेको छ। यसका लागि कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयलाई केन्द्रीय अधिकारी तोकिएको छ।

यस प्रकरणमा आवश्यक ठहरिएमा सम्बन्धित नेपाली निकायले अमेरिकी अधिकारीसँग कानुनी रूपमा उपलब्ध सूचना वा सहयोगको सम्भावना अध्ययन गर्न सक्छन् ।

ममताको अवस्थाबारे सत्य सार्वजनिक हुनु र परिवारले न्यायिक प्रक्रियाबारे जानकारी पाउनु महत्त्वपूर्ण छ । यसका लागि नेपाल सरकारले अमेरिकी अदालतको स्वतन्त्रतामा हस्तक्षेप नगरी कूटनीतिक तथा मानवीय तहमा निम्न कदम चाल्न सक्छ।

ममता काफ्ले भट्टको घटनाले एउटा परिवारलाई लामो अनिश्चिततामा राखेको छख। आमाका लागि छोरीको अवस्था थाहा पाउनु, परिवारका लागि घटनाको सत्य बुझ्नु र न्यायिक प्रक्रियाको निष्कर्ष पर्खनु केवल कानुनी विषय मात्र होइन गहिरो मानवीय पीडा पनि हो।

अब प्रश्न अमेरिकाको अदालतले के निर्णय गर्छ भन्नेमा मात्र सीमित छैन । नेपाल सरकारले ममताको परिवारलाई कति प्रभावकारी रूपमा साथ दिन्छ, आवश्यक कूटनीतिक समन्वय गर्छ कि गर्दैन र विदेशमा जोखिममा परेका नेपाली नागरिकलाई सहायता गर्ने संयन्त्र कति सक्षम बनाउँछ भन्ने विषय पनि महत्त्वपूर्ण छ।