काठमाडौं, २४ साउन-
विश्व आदिवासी दिवस आज नेपालसहित विश्वभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइएको छ । हरेक वर्ष अगस्ट ९ मा मनाइने यो दिवसको अवसरमा आदिवासी जनजातिको अधिकार, पहिचान, भाषा, संस्कृति, परम्परागत ज्ञान तथा प्राकृतिक स्रोतसाधनमाथिको अधिकारका विषयमा चर्चा तथा कार्यक्रम भइरहेका छन्।
नेपालमा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ (नेफिन) को केन्द्रीय समितिको आयोजनामा काठमाडौंको खुलामञ्चलगायत देशका विभिन्न स्थानमा विशेष सभा, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा जनचेतनामूलक गतिविधि आयोजना गरिँदैछन्।
विश्व आदिवासी दिवसको मुख्य उद्देश्य आदिवासी समुदायको अधिकार र पहिचानको सम्मान गर्नुका साथै उनीहरूको भाषा, संस्कृति, परम्परा र मौलिक ज्ञानको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्नु हो। आदिवासी समुदायको पुर्ख्यौली भूमि, प्राकृतिक स्रोतसाधन र आत्मनिर्णयको अधिकारका विषयलाई पनि दिवसले प्राथमिकताका साथ उठाउँदै आएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले सन् १९९२ मा अगस्ट ९ लाई विश्व आदिवासी दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय गरेपछि हरेक वर्ष यो दिवस मनाउन थालिएको हो। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार विश्वका ९० भन्दा बढी देशमा आदिवासी जनजाति बसोबास गर्छन्। उनीहरूले विश्वका हजारौँ भाषासहित विविध मौलिक संस्कृति, परम्परा र ज्ञानको प्रतिनिधित्व गर्छन्।
नेपाल सरकारले ६० जातीय समुदायलाई आदिवासी जनजातिका रूपमा सूचीकृत गरेको छ। मगर, थारू, तामाङ, नेवार, राई, गुरुङ, लिम्बू, शेर्पा र चेपाङलगायत समुदाय नेपालको आदिवासी जनजाति समूहमा पर्छन्। राउटे, कुसुन्डा, वनकरिया, हायु, लेप्चा, मेचे र किसानलगायत समुदायलाई लोपोन्मुख वा सीमान्तकृत समूहका रूपमा संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका विषयमा विशेष चासो दिइँदै आएको छ।
विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा आदिवासी समुदायले आ–आफ्ना मौलिक पहिचानसहित दिवस मनाउँदै आएका छन्। एसियामा नेपाल, भारत, बंगलादेश, म्यानमार, फिलिपिन्स, इन्डोनेसिया र मलेसियालगायत देशमा विभिन्न सांस्कृतिक तथा अधिकारसम्बन्धी कार्यक्रम आयोजना हुन्छन्। अमेरिका क्षेत्रमा आदिवासी समुदायले भूमि, संस्कृति, भाषा तथा ऐतिहासिक अधिकारका विषय उठाउँदै दिवस मनाउने गरेका छन्।
त्यस्तै, ल्याटिन अमेरिकाका बोलिभिया, पेरु, ग्वाटेमाला, मेक्सिको, इक्वेडर र ब्राजिललगायत देशमा आदिवासी समुदायको राजनीतिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक सहभागितालाई जोड दिइन्छ। अस्ट्रेलियाका अबोरिज्नल र टोरिज स्टेट् इजल्यण्डर समुदाय तथा न्युजिल्यान्डका माओरी समुदायले पनि आफ्नो इतिहास, संस्कृति र अधिकारका विषयलाई प्राथमिकतामा राख्छन्।
अफ्रिकामा मासाई, सानलगायत विभिन्न आदिवासी समुदायले भूमि तथा प्राकृतिक स्रोतसाधनमाथिको अधिकार, सांस्कृतिक संरक्षण र सामाजिक न्यायका विषय उठाउँदै दिवस मनाउने गरेका छन्। युरोप तथा आर्कटिक क्षेत्रमा सामी समुदायले भाषा, संस्कृति र स्वायत्तताको संरक्षणलाई प्रमुख मुद्दाका रूपमा अघि सार्दै आएको छ।
विश्व आदिवासी दिवसले आदिवासी समुदायका अधिकार र पहिचानको सम्मानसँगै उनीहरूको भाषा, संस्कृति र परम्परागत ज्ञानको संरक्षणमा राज्य तथा समाजको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको सन्देश दिने गरेको छ। बदलिँदो सामाजिक परिवेशमा लोपोन्मुख भाषा, संस्कृति र परम्पराको संरक्षण तथा आदिवासी समुदायको समान र अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्न दिवसले ध्यानाकर्षण गराउँदै आएको छ।
